Themelimi i një kompanie në Kosovë si investitor i huaj

Investitorët e huaj vijnë në Kosovë për arsye të ndryshme: një ekip financiar ose softuerik në një zonë kohore afër Evropës Perëndimore, një bazë rajonale ose një mundësi në tregun vendor. Cilado qoftë arsyeja, themelimi ndjek të njëjtin rend, dhe shumica e vonesave vijnë kur hapat bëhen në rend të gabuar. Ky udhëzues e përshkon këtë rend. Ai përshkruan si funksionon procesi në përgjithësi; kërkesat dhe procedurat mund të ndryshojnë, prandaj konfirmoni detajet aktuale me këshilltarin tuaj dhe, kur duhet, me një avokat vendor para se të mbështeteni në to.

Hapi 1: Zgjidhni strukturën

Shumica e investitorëve të huaj themelojnë një shoqëri me përgjegjësi të kufizuar (SH.P.K.), që është person juridik më vete në pronësi të kompanisë mëmë ose të aksionarëve individualë. Disa veprojnë në vend të kësaj përmes një dege të kompanisë së huaj. Zgjedhja ndikon te përgjegjësia, kontabiliteti, mënyra si fitimet arrijnë te kompania mëmë dhe dokumentet që kërkon regjistrimi. Vendoseni së pari, sepse çdo hap i mëvonshëm varet prej saj.

Para regjistrimit, vendosni gjithashtu kush do ta menaxhojë kompaninë në vend, kush mund të nënshkruajë në emër të saj, ku do të jetë adresa e regjistruar dhe kush do ta mbajë autorizimin bankar. Këto përgjigje nevojiten për regjistrimin dhe sërish për bankën.

Hapi 2: Regjistrohuni në ARBK dhe merrni NUI-n

Kompanitë në Kosovë regjistrohen në Agjencinë e Regjistrimit të Bizneseve të Kosovës (ARBK). Me regjistrimin, kompania merr një numër unik identifikues, NUI-n, që e identifikon në marrëdhëniet me administratën tatimore, bankat dhe institucionet publike. NUI-ja shënohet në fatura, kontrata dhe deklarata tatimore, prandaj mbajeni pranë që në ditën e parë.

Regjistrimi kërkon dokumentet e themelimit dhe të dhënat e pronarëve, menaxherëve dhe adresës së regjistruar. Kur një aksionar është kompani e huaj, dokumentet e lëshuara jashtë vendit, si dëshmia e regjistrimit të saj dhe vendimi për themelimin e kompanisë në Kosovë, zakonisht kërkojnë certifikim dhe përkthim. Mblidhini herët: marrja e dokumenteve të certifikuara në vendin e investitorit shpesh është pjesa më e ngadaltë e procesit. Konfirmoni listën aktuale të kërkesave me ARBK-në ose me këshilltarin tuaj para se të filloni.

Hapi 3: Rregulloni pozicionin tatimor që në ditën e parë

Pasi regjistrohet, kompania ka marrëdhënie me Administratën Tatimore të Kosovës (ATK), dhe deklarimet bëhen në mënyrë elektronike përmes sistemit EDI të ATK-së. Siguroni qasjen dhe vendosni kush do të deklarojë para se të vijë afati i parë.

• Tatimi në të ardhurat e korporatave është 10% e fitimit të tatueshëm. Paguhet përmes pagesave paradhënie tremujore deri më 15 prill, 15 korrik, 15 tetor dhe 15 janar, ndërsa deklarata vjetore dhe pagesa përfundimtare bëhen deri më 31 mars.
• Bizneset e vogla me qarkullim vjetor nën 30.000 euro paguajnë në vend të tij një tatim të thjeshtuar tremujor mbi të ardhurat bruto: 3% për tregti dhe 9% për shërbime. Nëse ky regjim është i disponueshëm ose i arsyeshëm për një kompani në pronësi të një grupi të huaj, është pyetje që duhet zgjidhur me këshilltarin tuaj.
• Regjistrimi për TVSH kërkohet kur qarkullimi vjetor kalon 30.000 euro. Norma standarde është 18% dhe norma e reduktuar 8%. Bizneset e regjistruara deklarojnë dhe paguajnë çdo muaj, deri më 20 të muajit pasues.

Shumë kompani në pronësi të huaj në Kosovë i ofrojnë shërbime grupit të vet. Faturimet mes kompanisë në Kosovë dhe kompanisë mëmë duhet të dokumentohen me një marrëveshje me shkrim dhe të çmohen mbi një bazë të arsyetuar. Bini dakord për qasjen dhe dokumentimin me këshilltarin tuaj para se të lëshohet fatura e parë.

Hapi 4: Punësoni dhe administroni pagat si duhet

Të punësuarit kanë nevojë për kontrata pune me shkrim, dhe pagat duhet të ndjekin rregullat që nga muaji i parë.

• Tatimi në paga te punëdhënësi kryesor i të punësuarit është 0% për pagën mujore të tatueshme deri në 250 euro, 8% nga 250,01 deri në 450 euro dhe 10% mbi 450 euro, i zbatuar pas kontributit pensional prej 5% të të punësuarit (Ligji Nr. 08/L-142, në fuqi që nga shtatori i vitit 2024).
• Një punëdhënës dytësor mban në burim një normë fikse prej 10%.
• Kontributet pensionale janë 5% nga i punësuari dhe 5% nga punëdhënësi, që paguhen në Trustin e Kursimeve Pensionale të Kosovës (TKPK).
• Tatimi në paga dhe kontributet pensionale deklarohen dhe paguhen deri më 15 të muajit pasues, përmes EDI-së.

Planifikoni në buxhet kontributin pensional prej 5% të punëdhënësit mbi pagat bruto dhe kërkojini çdo të punësuari të konfirmojë me shkrim nëse jeni punëdhënësi i tij kryesor.

Hapi 5: Hapni një llogari bankare

Një llogari bankare biznesi në një bankë që operon në Kosovë nevojitet për të paguar pagat, tatimet dhe furnitorët. Bankat kryejnë kontrolle të njohjes së klientit për kompaninë, pronarët e saj dhe pronarët përfitues përfundimtarë, dhe për një kompani në pronësi të huaj do të kërkojnë dokumente edhe për kompaninë mëmë. Përgatitni zinxhirin e pronësisë, dokumentet e identifikimit për drejtorët dhe pronarët përfitues, si dhe një shpjegim të veprimtarisë së pritur dhe të burimit të fondeve. Kërkesat dhe afatet ndryshojnë nga banka në bankë, prandaj filloni bisedën sapo të regjistrohet kompania.

Hapi 6: Ngritni kontabilitetin dhe raportimin

Kompania në Kosovë mban librat e saj dhe përmbush detyrimet e veta ligjore dhe tatimore. Kompania mëmë do të kërkojë gjithashtu shifra mujore në formatin dhe planin e saj kontabël. Bini dakord herët çfarë i nevojitet kompanisë mëmë, deri në cilën ditë të muajit dhe në cilën valutë, që mbyllja vendore dhe raportimi i grupit të projektohen bashkë dhe të mos rakordohen më vonë.

Një listë kontrolli për themelimin

Gabimet që shohim më shpesh

• Pritja e dokumenteve të huaja. Dokumentet e certifikuara nga vendi i kompanisë mëmë zgjasin më shumë. Kërkojini të parat.
• Punësimi para se të jenë gati pagat. Muaji i parë i pagave vjen shpejt, dhe deklarata e parë duhet dorëzuar deri më 15 të muajit pasues.
• Faturime brenda grupit pa dokumentim. Faturat për kompaninë mëmë pa një marrëveshje me shkrim janë të vështira për t'u mbrojtur më vonë.
• Supozimi se TVSH-ja mund të presë. Qarkullimi nga shërbimet brenda grupit mund ta kalojë shumën prej 30.000 eurosh brenda pak muajve.

Themelimet më të shpejta nuk janë ato që kapërcejnë hapa. Janë ato ku çdo dokument kërkohet në javën e parë.

Si ndihmojmë

Ura Advisory i mbështet investitorët e huaj nga biseda e parë deri te një kompani funksionale: strukturimi dhe koordinimi i regjistrimit me një avokat vendor, rregullimi i tatimeve dhe i TVSH-së, pagat, kontabiliteti mujor dhe raportimi për kompaninë mëmë në formatin e saj. Klientët tanë e ndjekin çdo deklarim, pagesë dhe kërkesë për dokument në portalin e klientit të Ura-s, në anglisht ose në shqip.